Nguồn: agenceecofin.com

Chính phủ Zambia muốn nâng sản lượng ngô quốc gia lên 10 triệu tấn vào năm 2031, gần gấp ba lần mức 3,6 triệu tấn ghi nhận trong năm 2025. Mục tiêu này được Tổng thống Hakainde Hichilema tái khẳng định hồi tháng 4 trong cuộc gặp với các đối tác Việt Nam, theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp Zambia.

Nếu đạt được mục tiêu trên, Zambia có thể lọt vào nhóm 5 nước sản xuất ngô lớn nhất châu Phi. Trong 10 năm qua, chỉ có bốn quốc gia tại châu Phi đạt sản lượng ngô từ 10 triệu tấn trở lên.

Nam Phi hiện là nước sản xuất ngô hàng đầu châu Phi, với sản lượng gần 13 triệu tấn trong năm 2024, theo dữ liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO). Xếp sau là Ethiopia với 11,7 triệu tấn, Nigeria với 11,1 triệu tấn và Tanzania với 10,08 triệu tấn.

Kế hoạch đầu tư 760 triệu USD theo nhiều hướng

Để hiện thực hóa tham vọng trong ngành ngô, Zambia đặt trọng tâm vào “Kế hoạch đầu tư Hand-in-Hand của Zambia”, một khung chiến lược phát triển nông nghiệp được xây dựng với sự hỗ trợ của FAO và chính thức ra mắt vào tháng 10/2025 tại Diễn đàn Lương thực thế giới ở Rome. Lộ trình này bao trùm giai đoạn 2025–2030, dự kiến huy động 760 triệu USD để tăng sản lượng ngô trong nước thông qua các khoản đầu tư có trọng tâm vào cơ giới hóa, thủy lợi và quản lý sau thu hoạch.

Theo tài liệu của FAO, đầu tư cho cơ giới hóa nông nghiệp sẽ tập trung xây dựng 838 trung tâm cơ giới hóa tích hợp trên cả nước. Các trung tâm này sẽ cung cấp dịch vụ cho thuê thiết bị phục vụ ngành ngô cũng như các cây trồng khác.

Đối với thủy lợi, Zambia dự kiến mở rộng hạ tầng tưới tiêu, trong đó có kế hoạch cung cấp bộ thiết bị tưới cho 50.000 nông dân, gồm giếng khoan, bơm năng lượng mặt trời và hệ thống tưới nhỏ giọt, thông qua các chương trình cho vay ưu đãi.

Các khoản đầu tư vào chọn tạo giống, đa dạng dinh dưỡng và giảm thất thoát sau thu hoạch sẽ tập trung vào xây dựng 200 kho chứa, mỗi kho có sức chứa 5.000 tấn, nhằm hỗ trợ tập kết và tiêu thụ nông sản. Các kho này sẽ được cho các thương nhân ngũ cốc thuê, qua đó cải thiện khả năng tiếp cận cơ sở lưu trữ chất lượng và giảm tổn thất sau thu hoạch.

Ngoài lộ trình trên, cuộc gặp giữa Tổng thống Hichilema với các đối tác Việt Nam cũng cho thấy Zambia mong muốn mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp cận kinh nghiệm, kỹ năng và công nghệ từ bên ngoài để đẩy nhanh quá trình phát triển nông nghiệp.

Hướng tới xuất khẩu

Tại Zambia, nhu cầu tiêu thụ ngô trong nước được ước tính gần 3 triệu tấn mỗi năm, giúp nước này duy trì trạng thái tự chủ nguồn cung trong nhiều năm qua. Trong bối cảnh đó, một phần sản lượng dư thừa sẽ được dùng để xây dựng kho dự trữ an ninh lương thực, phần còn lại hướng tới xuất khẩu, tương tự các quốc gia có nguồn cung vượt nhu cầu trong nước.

Trong báo cáo mới nhất về thị trường ngũ cốc Zambia, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) cho biết xuất khẩu ngô của Zambia sang Malawi, quốc gia láng giềng ở khu vực Nam Phi, có thể đạt tới 400.000 tấn thông qua cả kênh chính thức và phi chính thức trong niên vụ thương mại 2025/2026.

Khi đặt mục tiêu đạt sản lượng 10 triệu tấn vào năm 2030, ngành ngô Zambia có cơ hội tăng vai trò trong thương mại nội khối khu vực, không chỉ với thị trường Malawi. Dữ liệu từ Trade Map cho thấy, trong năm 2025, các nước thuộc Cộng đồng Phát triển miền Nam châu Phi (SADC), không tính Zambia, đã nhập khẩu gần 3,56 triệu tấn ngô từ thị trường quốc tế, với giá trị khoảng 1,13 tỷ USD.