Nguồn: ecofinagency.com

Việc xuất khẩu nhân điều sơ chế (borma) từ Tây Phi sang Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng, đặt ra thách thức đối với mục tiêu phát triển chuỗi giá trị và công nghiệp chế biến sâu của khu vực. Theo chuyên gia ngành điều Jim Fitzpatrick, xu hướng này khiến phần lớn giá trị gia tăng bị chuyển ra ngoài khu vực, do các công đoạn hoàn thiện như bóc vỏ, phân loại và đóng gói được thực hiện ở nước khác.

Ban đầu, sản xuất borma được xem là giải pháp phù hợp cho các cơ sở chế biến nhỏ khi chỉ tập trung vào khâu đơn giản nhất. Tuy nhiên, hoạt động này hiện đã mở rộng mạnh. Tại Bờ Biển Ngà, năm 2025 nước này chế biến khoảng 550.000 tấn điều thô, thu được khoảng 120.000 tấn nhân, nhưng chỉ xuất khẩu khoảng 39.000 tấn sang EU và Mỹ, phần lớn còn lại được xuất sang Việt Nam dưới dạng sơ chế.

Nguyên nhân cốt lõi là hạn chế về vốn lưu động. Trong khi các doanh nghiệp châu Á có chu kỳ thu mua, chế biến ngắn, giảm áp lực tài chính, thì các nhà chế biến Tây Phi phải thu mua nguyên liệu trong thời gian ngắn nhưng duy trì sản xuất cả năm, dẫn đến chi phí vốn cao và rủi ro lớn. Do khó tiếp cận tín dụng ngân hàng, nhiều doanh nghiệp lựa chọn xuất khẩu borma để nhanh chóng thu hồi vốn.

Xu hướng này cũng kéo theo vấn đề môi trường khi lượng lớn phụ phẩm như vỏ điều (giàu dầu) bị tồn lại nhưng chưa được tận dụng hiệu quả. Theo cảnh báo, nếu không cải thiện khả năng tiếp cận tài chính và phát triển công cụ hỗ trợ phù hợp, ngành điều Tây Phi sẽ tiếp tục mắc kẹt ở khâu sơ chế, khó đạt mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng và tạo việc làm bền vững.